अनुसन्धानस्थितिः: OIT विरुद्धं AMT

लिविंग सिंथेसिस फलकम् (Living Synthesis Dashboard)

इदं पृष्ठं आउट ऑफ इंडिया थ्योरी (OIT) तथा आर्य-प्रवासन-सिद्धान्तः (AMT / स्टेपी-परिकल्पना) इत्यनयोः मध्ये शास्त्रीयविमर्शस्य सञ्चितां स्थितिं प्रमाणीकरोति। प्रति-मासिक-वृत्तान्तं चेदं नवीक्रियते, चतुर्षु प्रमुख-विषयेषु साक्ष्याणां संश्लेषणं च उपस्थापयति।

1. विषयवार-प्रमाण-व्यूहः (Evidence Matrix)

विषयः	शास्त्रीया सर्वसंमतिः / प्रमुख-प्रवृत्तिः	स्थितिः AMT	स्थितिः OIT	प्रमाण-स्तरः
पुराजनुविद्या (aDNA)	स्टेपी-पूर्वज-घटकः (Steppe_MLBA, सिन्ताश्ता-सम्बद्धः) उत्तर-पश्चिम-दक्षिण-एशिया-विभागे प्रायः १९००–१५०० ईसापूर्वात् अनन्तरमेव दृश्यते, Y-हैप्लॉगग्रुप R1a-Z93/L657 इत्यनेन सह दृढं सहसम्बद्धश्च अस्ति। परिपक्व-हरप्पा-प्रतिदर्शेषु (राखीगढ़ी) कोऽपि स्टेपी-अंशो नास्ति। २००० ईसापूर्वात् प्राक् दक्षिण-एशियातः मध्य-एशियाम् उत यूरोप-दिशं प्रति विपरीत-प्रसारो न जातः।	दृढं समर्थितम्	खण्डितम् (दृढ-विस्तार-परिकल्पनायाः सन्दर्भे)	उच्चः (बहु-जीनोम-अनुक्रमणम्)
पुराप्राणिविज्ञानम् (Archaeozoology)	१९०० ईसापूर्वात् प्राक् दक्षिण-एशियायां वास्तविक-अश्वाः (Equus caballus) अरायुक्त-चक्र-रथाश्च न प्राप्यन्ते; सुरकोटदा-अवशेषाः अस्थिमितीयदृष्ट्या संशयग्रस्ताः सन्ति। सिन्ताश्ता (प्रायः २००० ईसापूर्वम्) प्राचीनतमान् रथान् उपस्थापयति।	समर्थितम्	अनिर्णितम् / दुर्बलम्	मध्यमोच्चः
ऐतिहासिक-भाषाविज्ञानम्	ऋग्वैदिक-संस्कृतं बहुस्तरीयम् अधोस्तरं (BMAC, द्राविडम्, आस्ट्रो-एशियाटिक/मुण्डा) दर्शयति। चतुर्धा स्पर्शव्यञ्जन-व्यवस्था गौणः नूतन-विकासः अस्ति। प्रायः २०००–१८०० ईसापूर्वे हिन्द-आर्य-ईरानी-विभागयोः पृथग्भावः।	सर्वसम्मत-प्रतिरूपम्	अयुक्तम् (अतिप्राचीन-कालनिर्धारणेन >४००० ईसापूर्वम्)	उच्चः (Phylolinguistics)
भारतविद्या ग्रन्थमीमांसा च	ऋग्वेदस्य ऐतिहासिक-समीक्षात्मकं स्तरीकरणम् (प्राचीन-पारिवारिक-मण्डलानि २–७ विरुद्धम् उत्तरकालिके १, १० मण्डले) पञ्चनद/स्वात-प्रदेशात् यमुना-गङ्गा-दोआब-दिशि पूर्वप्रसारं वर्णयति। घग्गर-हाकरा-नद्या सह सरस्वत्याः अभिज्ञानं पुराजलवायुदृष्ट्या सङ्गतम्।	अनुकूलम्	परस्पर-विरुद्धम् (ज्योतिषीय-प्राचीन-कालनिर्धारणे)	मध्यमोच्चः

---

2. प्रचलिताः अनुसन्धान-परियोजनाः (Ongoing Projects)

साम्प्रतं प्रयोगशालासु क्षेत्रेषु च प्रवृत्तानि अन्वेषणानि, येषां निष्कर्षाः आगामिषु मासेषु प्रकाशयिष्यन्ते:

1. राखीगढ़ी-अस्थिशेषाणां पुराजनु-समस्थानिक-विश्लेषणम् (Mound 7):

   • संस्थानानि: Anthropological Survey of India (AnSI, Kolkata) तथा Birbal Sahni Institute of Palaeosciences (BSIP, Lucknow), ASI-सहयोगेन।
   • विषयः: टीला ७ इत्यस्य श्मशानक्षेत्रात् प्राप्तानां नूतन-कङ्कालानाम अनुक्रमणम्, aDNA-संरक्षण-परीक्षणं, तथा गतिशीलता-पुनर्निर्माणाय स्ट्रॉन्शियम (87Sr/86Sr) प्राणवायु-समस्थानिक-विश्लेषणं च।
   • महत्त्वम्: अद्यावधि अत्यन्त-सीमित-प्रमाण-आधारस्य (केवलं परिपक्व-हरप्पा-जीनोम I6113) विस्तारः।

2. प्रमुख-उत्खननानां प्रकाशनाय ASI-अभियानम्:

   • संस्थानम्: Archaeological Survey of India (ASI)।
   • विषयः: राखीगढ़ी तथा सिनौली (OCP-कालस्य ताम्र-रथ-अवशेषाः) इत्येतयोः वर्षैः लम्बितानाम् अन्तिम-उत्खनन-वृत्तान्तानां प्रकाशनाय नूतना अनिवार्य-समयसीमा।

3. सिन्धु–मेसोपोटामिया-सम्पर्कक्षेत्रम् (यूफ्रेटिस-दन्त-अवशेषाः):

   • संस्थानम्: BHU (ज्ञानेश्वर चौबे) पोलिश-अनुसन्धान-दलैः सह।
   • विषयः: तेल अशरा / तेल मशैख (सीरिया) इत्यस्मात् प्राप्तानां माइटोकॉन्ड्रियल-वंशानां (M4b1, M49, M61) प्रमाणीकरणं पूर्णप्रकाशनं च।

4. पुराजलवायु-घग्गर-हाकरा-क्रोड-प्रतिदर्शाः:

   • संस्थानम्: BSIP लखनऊ।
   • विषयः: सरस्वती-नदी-तन्त्रस्य शुष्कीभवनस्य (4.2k event) कालक्रमे उच्च-विभेदन-युक्तं वर्षर्तु-अवसादन-विश्लेषणम्।

---

3. अनिर्णीताः शास्त्रीयाः विवादाः अनुसन्धान-आवश्यकताश्च

ये विषयाः अधुना विदुषां मध्ये सविशेषं चर्च्यन्ते उत विधिदृष्ट्या अनिर्णीताः सन्ति:

अनिर्णित-प्रश्नाः

• अश्वकुलस्य (Equid) पुराप्राणिशास्त्रीयं विभेदनम्:
  उत्तर-पश्चिम-भारते १८०० ईसापूर्वात् प्राक्तनेषु स्तरेषु Equus hemionus (अर्ध-गर्दभः / खुर), Equus asinus (गर्दभः) तथा वास्तविक-पालित-Equus caballus इत्येषां मध्ये स्पष्टम् अस्थिमितीयं जनुवैज्ञानिकं च पृथक्करणम्।
• गङ्गा-यमुना-दोआब-प्रदेशात् (OCP एवं PGW) aDNA-अनुपलब्धिः:
  उत्तर-कांस्य-प्रारम्भिक-लौह-युगयोः चित्रित-धूसर-मृद्भाण्ड (PGW) तथा गैरिक-मृद्भाण्ड (OCP) स्तरेभ्यः उच्च-विभेदन-aDNA-अनुक्रमणस्य अभावः, येन वैदिक-केन्द्रक्षेत्रे जनुवैज्ञानिकं सङ्क्रमणं साक्षात् प्रमाणीकर्तुं शक्येत।
• BMAC-भाषायाः प्रत्यभिज्ञानम्:
  तस्य अभारोपीय-अधोस्तरस्य (Substrate) यथार्थं रूपवैज्ञानिकं शब्दकोशीयं च पुनर्निर्माणम्, यत् प्राक्-हिन्द-आर्य तथा प्राक्-ईरानी उभयत्र दृश्यते।
• ऋग्वेद-सङ्कलनस्य कालक्रमः:
  ऋग्वैदिक-ग्रन्थेषु उल्लिखितानां ज्योतिर्विज्ञान-घटनानाम् अनुभवसिद्ध-पुरातात्त्विक-सोपानानां च मध्ये ऐतिहासिक-समीक्षात्मकः समन्वयः।

---

4. मासिक-वृत्तान्त-इतिहासः

• सितम्बर 2026: पञ्जाबी-जनुविज्ञानस्य जेनोडो-पूर्वमुद्रणम् (Zenodo preprint); बुर्जहोम (कश्मीर) तः माइटोजीनोम-अध्ययनम्; सीरियादेशात् (तेरका) चत्वारः दन्ताः।
• अगस्त 2026: लद्दाख-जीनोम-अध्ययनम् (Science Advances); तमिळनाडु (कीलाडी/आदिचनल्लूर) पुराजनु-उपक्रमाः; राजघाट-कङ्काल-प्रतिदर्शाः।
• जुलै 2026: सिन्धी-जनसङ्ख्यायाः मानवजनुविज्ञान-शोधः; राखीगढ़ी टीला ७ कङ्कालाः; qpAdm-प्रतिरूप-चर्चा।
• जून 2026: राखीगढ़ी अष्ट-कङ्काल-प्राप्तिः; BSIP लखनऊ प्रति प्रतिदर्श-हस्तान्तरणम्।